Όταν η Τήρηση των Κανόνων Μοιάζει με Ασφάλεια
Στα σύγχρονα ψηφιακά περιβάλλοντα, η συμμόρφωση αντιμετωπίζεται συχνά ως η απόλυτη εγγύηση ασφάλειας.
Αν το σύστημα είναι compliant, τότε είναι ασφαλές.
Αν η τεκμηρίωση είναι πλήρης, τότε όλα λειτουργούν σωστά.
Αν ο έλεγχος περάσει επιτυχώς, τότε δεν υπάρχει πρόβλημα.
Η πεποίθηση αυτή είναι ιδιαίτερα ισχυρή σε ρυθμιζόμενους τομείς όπως ο χρηματοοικονομικός, η υγεία, ο δημόσιος τομέας και οι κρίσιμες υποδομές.
Όμως η συμμόρφωση και η ασφάλεια δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Και όταν τις συγχέουμε, δημιουργούμε μια από τις πιο επικίνδυνες ψευδαισθήσεις της ψηφιακής εποχής:
την ψευδαίσθηση ότι η τήρηση των κανόνων ισοδυναμεί με ανθεκτικότητα.
Η Συμμόρφωση Αφορά Κανόνες. Τα Συστήματα Αποτυγχάνουν στις Εξαιρέσεις.
Τα κανονιστικά πλαίσια βασίζονται σε κανόνες.
Ορίζουν:
- διαδικασίες,
- ελέγχους,
- επίπεδα πρόσβασης,
- υποχρεώσεις αναφοράς.
Σχεδιάζονται για να μειώσουν προβλέψιμους κινδύνους.
Όμως τα ψηφιακά συστήματα σπάνια αποτυγχάνουν μέσα στα προβλέψιμα σενάρια.
Αποτυγχάνουν στις εξαιρέσεις. Στα οριακά σενάρια. Στις αλληλεπιδράσεις που κανείς δεν είχε προβλέψει.
Ένα σύστημα μπορεί να τηρεί κάθε κανονιστική απαίτηση και παρ’ όλα αυτά να καταρρεύσει όταν προκύψει μια συνθήκη που δεν υπήρχε στη λίστα ελέγχου.
Η συμμόρφωση προετοιμάζει για αυτό που περιμένει ο ελεγκτής.
Η ανθεκτικότητα προετοιμάζει για αυτό που επιφυλάσσει η πραγματικότητα.
Η Παρηγοριά της Λίστας Ελέγχου
Οι λίστες ελέγχου έχουν τεράστια αξία.
Μειώνουν την ασάφεια. Δημιουργούν δομή.
Αλλά δημιουργούν και μια ψυχολογική παγίδα.
Όταν όλα τα κουτάκια είναι τσεκαρισμένα, δημιουργείται η αίσθηση ότι ο κίνδυνος έχει εξαλειφθεί.
Η ύπαρξη τεκμηρίωσης μετατρέπεται σε απόδειξη ασφάλειας.
Η διαδικασία γίνεται τελετουργική:
- γράφονται πολιτικές,
- ενημερώνονται έγγραφα,
- καταγράφονται εγκρίσεις.
Σταδιακά, η περιγραφή του συστήματος αντικαθιστά την κατανόησή του.
Το σύστημα φαίνεται ελεγχόμενο επειδή είναι καταγεγραμμένο.
Όχι επειδή είναι ανθεκτικό.
Όταν η Τεκμηρίωση Αντικαθιστά τον Σχεδιασμό
Σε περιβάλλοντα έντονης κανονιστικής πίεσης, παρατηρείται συχνά ένα φαινόμενο:
η ενέργεια κατευθύνεται περισσότερο στην απόδειξη ελέγχου παρά στη βελτίωση του ίδιου του συστήματος.
Αντί να τίθενται ερωτήματα όπως:
- Πόσο απλό είναι το σύστημα;
- Πόσο εύκολα ανακάμπτει;
- Πού είναι τα σημεία ευθραυστότητας;
Τίθενται ερωτήματα όπως:
- Είναι ενημερωμένη η πολιτική;
- Είναι πλήρες το audit trail;
- Έχουν υπογραφεί οι εγκρίσεις;
Η συμμόρφωση γίνεται αυτοσκοπός.
Και έτσι δημιουργούνται συστήματα που είναι άψογα στην αναφορά — αλλά αδύναμα στην πράξη.
Συμμόρφωση Χωρίς Ικανότητα
Υπάρχει μια δομική ειρωνεία στα compliance-heavy περιβάλλοντα.
Όσο περισσότερο χρόνο και πόρους αφιερώνει ένας οργανισμός στην απόδειξη ότι είναι ελεγχόμενος, τόσο λιγότερο χρόνο μπορεί να αφιερώσει στην ουσιαστική ενίσχυση της αρχιτεκτονικής του.
Οι ομάδες αφιερώνουν ώρες:
- στην προετοιμασία ελέγχων,
- στην προσαρμογή σε νομική ορολογία,
- στη δημιουργία διαδικαστικών αποδεικτικών.
Αντί να αφιερώνουν χρόνο:
- στη μείωση πολυπλοκότητας,
- στη βελτίωση ανθεκτικότητας,
- στη δοκιμή ακραίων σεναρίων.
Το αποτέλεσμα είναι συστήματα compliant αλλά εύθραυστα.
Οι Κανονισμοί Κοιτούν Πίσω. Τα Συστήματα Κινούνται Μπροστά.
Τα κανονιστικά πλαίσια είναι, από τη φύση τους, αναδρομικά.
Δημιουργούνται ως απάντηση σε παλαιότερες αποτυχίες.
Όμως τα ψηφιακά συστήματα εξελίσσονται ταχύτερα από τους κανονισμούς.
Όταν ένας κανονισμός τεθεί σε ισχύ:
- η τεχνολογία έχει ήδη αλλάξει,
- τα αρχιτεκτονικά πρότυπα έχουν μεταβληθεί,
- νέες εξαρτήσεις έχουν δημιουργηθεί.
Έτσι δημιουργείται χρονική υστέρηση.
Οι οργανισμοί γίνονται compliant με τους κινδύνους του χθες, ενώ εκτίθενται στους κινδύνους του αύριο.
Η συμμόρφωση μειώνει τον προβλέψιμο κίνδυνο.
Δεν εξαλείφει τον αναδυόμενο.
Η Ψευδαίσθηση της Λογοδοσίας
Η συμμόρφωση δημιουργεί δομές λογοδοσίας:
- ρόλους,
- εγκρίσεις,
- υπογραφές,
- αρχεία.
Αλλά η ύπαρξη υπογραφών δεν εγγυάται πραγματική ευθύνη.
Στα πολύπλοκα ψηφιακά συστήματα:
- οι αποφάσεις είναι κατανεμημένες,
- οι ευθύνες αλληλεπικαλύπτονται,
- οι αλληλεξαρτήσεις διασχίζουν οργανωτικά όρια.
Όταν κάτι αποτυγχάνει, σπάνια πρόκειται για μία σαφή παράβαση.
Συνήθως είναι αλυσίδα μικρών, απολύτως compliant αποφάσεων που αλληλεπιδρούν απρόβλεπτα.
Όλοι ακολούθησαν τους κανόνες.
Το σύστημα παρ’ όλα αυτά απέτυχε.
Δημόσιος Τομέας και η Παγίδα της Συμμόρφωσης
Στον δημόσιο τομέα, η ψευδαίσθηση της συμμόρφωσης είναι ιδιαίτερα έντονη.
Τα έργα αξιολογούνται με βάση:
- νομική ορθότητα,
- τήρηση διαδικασιών,
- ευθυγράμμιση με πλαίσια και οδηγίες.
Πολύ λιγότερο αξιολογούνται με βάση:
- τη μακροπρόθεσμη συντηρησιμότητα,
- την απλότητα αρχιτεκτονικής,
- την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα.
Έτσι, προκύπτουν συστήματα που είναι απολύτως νόμιμα — αλλά λειτουργικά εύθραυστα.
Η συμμόρφωση λειτουργεί ως ασπίδα.
Όχι ως εγγύηση ποιότητας.
Η Συμμόρφωση Είναι Απαραίτητη — Όχι Επαρκής
Δεν πρόκειται για επιχείρημα κατά της ρύθμισης.
Η συμμόρφωση:
- θέτει ελάχιστα όρια,
- προστατεύει από προφανή λάθη,
- μειώνει την αμέλεια.
Αλλά τα ελάχιστα όρια δεν είναι ωριμότητα.
Το να περάσεις έναν έλεγχο δεν σημαίνει ότι το σύστημα:
- θα αντέξει πίεση,
- θα προσαρμοστεί σε αλλαγή,
- θα ανακάμψει από αστοχία.
Η συμμόρφωση είναι το κατώφλι.
Η ανθεκτικότητα είναι ο στόχος.
Σχεδιάζοντας Πέρα από τη Συμμόρφωση
Ώριμοι οργανισμοί δεν σταματούν στη συμμόρφωση.
Ρωτούν:
- Τι συμβαίνει αν αυτός ο έλεγχος αποτύχει;
- Τι γίνεται αν το σύστημα είναι τυπικά σωστό αλλά πρακτικά λανθασμένο;
- Έχουμε δοκιμάσει τα χειρότερα σενάρια;
Αντιμετωπίζουν τη συμμόρφωση ως βάση, όχι ως τελικό προορισμό.
Επενδύουν σε:
- καθαρή αρχιτεκτονική,
- σαφές ownership,
- δοκιμές ανθεκτικότητας,
- διαφάνεια αποφάσεων.
Επίλογος: Η Συμμόρφωση Δεν Είναι Ασφάλεια
Η συμμόρφωση είναι αναγκαία.
Είναι χρήσιμη.
Σε πολλούς τομείς είναι υποχρεωτική.
Αλλά δεν είναι ασφάλεια.
Ένα σύστημα μπορεί να είναι απολύτως compliant και ταυτόχρονα:
- εύθραυστο,
- υπερβολικά περίπλοκο,
- κακώς κατανοημένο,
- υπερ-αυτοματοποιημένο.
Η ψευδαίσθηση της συμμόρφωσης μας κάνει να πιστεύουμε ότι αν ακολουθούμε τους κανόνες, είμαστε προστατευμένοι.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η πραγματική ωριμότητα δεν μετριέται σε τσεκαρισμένα κουτάκια.
Μετριέται στο αν το σύστημα παραμένει σταθερό όταν συμβεί το απρόβλεπτο.
