Ποιος θα κατέχει την AI που θα αντικαταστήσει την εργασία μας;
Το μέλλον μπορεί να παράγει άφθονο πλούτο — και ταυτόχρονα μια κοινωνία λίγων ιδιοκτητών και πολλών επιδοτούμενων
Αφορμή για αυτές τις σκέψεις ήταν ένα πρόσφατο άρθρο των Financial Times, το οποίο δημοσιεύτηκε στα ελληνικά από το News247 με τίτλο «Μια δοκιμή στον πραγματικό κόσμο για την εργασία στην εποχή της AI». Το κείμενο εξετάζει τι θα μπορούσαμε να μάθουμε για ένα μελλοντικό καθολικό βασικό εισόδημα από τον τρόπο με τον οποίο ζουν και συνεχίζουν να προσφέρουν οι σημερινοί συνταξιούχοι. Παράλληλα, αναφέρεται στην πρόσφατη πρόταση του Bill Gates να διατηρηθούν ορισμένες θέσεις εργασίας ως «Human Reserved» — θέσεις που θα επιλέξουμε συνειδητά να παραμείνουν ανθρώπινες, ακόμη και αν μια μηχανή θα μπορούσε τεχνικά να τις εκτελέσει.
Στη δική του εκτενή παρέμβαση, ο Gates προχωρά ακόμη περισσότερο. Προτείνει να επανεξετάσουμε τη φορολογική ισορροπία ανάμεσα στην εργασία και στο κεφάλαιο, ακόμη και μέσω της φορολόγησης των AI tokens και των robots, ώστε να χρηματοδοτηθούν η επανεκπαίδευση και ένα ισχυρότερο κοινωνικό δίχτυ προστασίας.
Πρόκειται για σοβαρές προτάσεις απέναντι σε ένα σοβαρό ενδεχόμενο. Δεν τις απορρίπτω. Αντίθετα, πιστεύω ότι η κοινωνική προστασία θα είναι απολύτως απαραίτητη εάν η τεχνολογική μετάβαση αφήσει μεγάλες ομάδες ανθρώπων χωρίς εργασία, με χαμηλότερο εισόδημα ή με λιγότερες δυνατότητες συμμετοχής στην οικονομική ζωή.
Διαβάζοντας όμως αυτές τις θέσεις, ένιωσα ότι ένα ερώτημα εξακολουθεί να παραμένει στο περιθώριο:
Ποιος θα κατέχει την AI που θα αντικαταστήσει μέρος της ανθρώπινης εργασίας και ποιος θα εισπράττει τον πλούτο που εκείνη θα παράγει;
Δεν γράφω εναντίον της τεχνολογίας
Θέλω να το ξεκαθαρίσω από την αρχή, επειδή στη δημόσια συζήτηση κάθε προβληματισμός γύρω από την τεχνολογία τοποθετείται εύκολα σε ένα έτοιμο στρατόπεδο. Αν επισημάνεις έναν κίνδυνο, θεωρείσαι αντιτεχνολογικός. Αν μιλήσεις για τη συγκέντρωση ισχύος, χαρακτηρίζεσαι αντισυστημικός. Αν αναφερθείς στην ευθύνη του κράτους, η συζήτηση μετατρέπεται αμέσως σε κομματική αντιπαράθεση.
Δεν προσεγγίζω το θέμα από καμία από αυτές τις αφετηρίες.
Χτίζω τεχνολογία για περισσότερα από τριάντα χρόνια. Έχω δει συστήματα να αλλάζουν επιχειρήσεις, να μειώνουν κόστος, να καταργούν άσκοπες διαδικασίες και να δημιουργούν δυνατότητες που προηγουμένως δεν υπήρχαν. Χρησιμοποιώ ενεργά την AI και συμμετέχω στη δημιουργία συστημάτων που βασίζονται σε αυτήν. Πιστεύω βαθιά στην πρόοδο — αλλά δεν αντιμετωπίζω την τεχνολογία ούτε ως εχθρό ούτε ως θρησκεία.
Η τεχνολογία δεν έχει από μόνη της κοινωνική κατεύθυνση. Αυτή διαμορφώνεται από την αρχιτεκτονική, την ιδιοκτησία, τα κίνητρα και τους κανόνες που χτίζουμε γύρω της. Το να εξετάζουμε αυτές τις παραμέτρους δεν είναι άρνηση της προόδου. Είναι η προϋπόθεση για να μη βρεθούμε κάποια στιγμή να διαχειριζόμαστε συνέπειες που κανείς δεν θέλησε να προβλέψει.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσες θέσεις θα χαθούν
Χρειάζεται επίσης να είμαστε ακριβείς. Δεν γνωρίζουμε αν η AI θα οδηγήσει σε μαζική και μόνιμη ανεργία. Η ιστορία έχει επανειλημμένα δείξει ότι οι τεχνολογικές επαναστάσεις καταργούν επαγγέλματα, αλλά δημιουργούν άλλα που προηγουμένως δεν μπορούσαμε να φανταστούμε.
Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εκτιμά ότι, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, ο μετασχηματισμός των επαγγελμάτων είναι πιθανότερος από την πλήρη αντικατάστασή τους. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υπολογίζει ότι περίπου το 40% της παγκόσμιας απασχόλησης είναι εκτεθειμένο στην AI, με το ποσοστό να φτάνει περίπου το 60% στις προηγμένες οικονομίες. Σε αρκετές περιπτώσεις η τεχνολογία θα ενισχύσει τον άνθρωπο· σε άλλες μπορεί να μειώσει τη ζήτηση εργασίας, τις αμοιβές ή τις προσλήψεις.
Αυτή η αβεβαιότητα δεν αποδυναμώνει το ερώτημα. Το κάνει πιο επείγον.
Δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί η πλειονότητα των θέσεων εργασίας για να αλλάξει η ισορροπία μιας οικονομίας. Αρκεί μία επιχείρηση να μπορεί να παράγει την ίδια αξία με σημαντικά λιγότερους ανθρώπους. Αρκεί ο εργαζόμενος να γνωρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς του μπορεί να αυτοματοποιηθεί. Αρκεί η δυνατότητα αντικατάστασης να μετακινηθεί από τη θεωρία σε μια πραγματική επιλογή της διοίκησης.
Από εκείνη τη στιγμή δεν αλλάζει μόνο η παραγωγικότητα. Αλλάζει και η διαπραγματευτική δύναμη.
Από τον άνθρωπο με AI, στον ιδιοκτήτη της AI
Πριν από μερικούς μήνες είχα γράψει ότι «η AI δεν θα σε αντικαταστήσει — αλλά κάποιος που χρησιμοποιεί AI μπορεί να το κάνει». Η θέση εκείνου του άρθρου εξακολουθεί να περιγράφει σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή πραγματικότητα. Τα περισσότερα συστήματα δεν λειτουργούν ακόμη αυτόνομα από την αρχή έως το τέλος. Ενισχύουν ανθρώπους και ομάδες, αυξάνοντας εντυπωσιακά την παραγωγικότητά τους.
Ένας άνθρωπος μπορεί να εκτελεί δουλειά που προηγουμένως απαιτούσε περισσότερους. Μια μικρή ομάδα μπορεί να παράγει όσα παρήγαγε μια πολύ μεγαλύτερη. Μια επιχείρηση μπορεί να ανασχεδιάσει ολόκληρες λειτουργίες γύρω από τη συνεργασία ανθρώπων και μηχανών.
Αυτό όμως είναι η σημερινή φάση, όχι αναγκαστικά η τελική.
Καθώς τα συστήματα αποκτούν τη δυνατότητα να σχεδιάζουν, να αποφασίζουν μέσα σε καθορισμένα όρια και να εκτελούν σύνθετες ακολουθίες ενεργειών με όλο και λιγότερη ανθρώπινη παρέμβαση, η σχέση μεταβάλλεται. Η AI δεν αποτελεί πλέον μόνο εργαλείο ενός εργαζομένου. Αρχίζει να γίνεται παραγωγικός μηχανισμός που μπορεί να ανήκει σε κάποιον.
Έτσι, η επόμενη μεγάλη διαίρεση ίσως να μην είναι μόνο ανάμεσα σε εκείνους που γνωρίζουν να χρησιμοποιούν την AI και σε εκείνους που δεν γνωρίζουν. Μπορεί να είναι ανάμεσα σε εκείνους που εργάζονται με την AI και σε εκείνους που κατέχουν την AI με την οποία εργάζονται όλοι οι υπόλοιποι.
Σε ένα παλαιότερο άρθρο αναρωτήθηκα ποιος έχει δίκιο για την AI: οι οικονομολόγοι ή οι τεχνολόγοι. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα επιχειρήματα της τεχνολογικής πλευράς ήταν ότι η AI μπορεί να μετατρέψει σταδιακά την εργασία σε κεφάλαιο: ανθρώπινη γνωστική δραστηριότητα που ενσωματώνεται σε ένα σύστημα, αναπαράγεται και κλιμακώνεται με σχεδόν μηδενικό πρόσθετο ανθρώπινο κόστος.
Αν όμως η εργασία μετατρέπεται σε κεφάλαιο, τότε πρέπει να κάνουμε την επόμενη ερώτηση:
Σε ποιον θα ανήκει αυτό το κεφάλαιο;
Η παραγωγική νοημοσύνη δεν είναι ένα αφηρημένο σύννεφο
Συχνά μιλάμε για την AI σαν να είναι μια άυλη δύναμη που υπάρχει κάπου γύρω μας και εξελίσσεται μόνη της. Δεν είναι έτσι. Πίσω από κάθε ισχυρό σύστημα υπάρχουν data centers, επεξεργαστές, ενέργεια, μοντέλα, δεδομένα, δίκτυα διανομής, κεφάλαιο και άνθρωποι που αποφασίζουν ποιος αποκτά πρόσβαση και με ποιους όρους.
Έχω γράψει ότι η AI μετατρέπεται σε υποδομή και παύει να είναι απλώς εργαλείο. Και όταν κάτι μετατρέπεται σε υποδομή, η ιδιοκτησία του αποκτά διαφορετικό βάρος. Δεν ελέγχει απλώς ένα προϊόν. Ελέγχει τις δυνατότητες που μπορούν να χτιστούν επάνω του.
Στον «Πόλεμο των Αυτοκρατοριών της AI» υποστήριξα ότι η πραγματική σύγκρουση δεν θα κριθεί μόνο στα καλύτερα μοντέλα, αλλά στον έλεγχο του compute, των δεδομένων, της διανομής, των agent ecosystems και των μηχανισμών διακυβέρνησης. Οι αυτοκρατορίες δεν δημιουργούνται πάντα με εξαναγκασμό. Συχνά δημιουργούνται μέσω της εξάρτησης.
Το ίδιο ισχύει και στο εσωτερικό της οικονομίας. Όσο περισσότερη παραγωγική δραστηριότητα περνά μέσα από λίγες υποδομές, τόσο μεγαλύτερο μέρος της αξίας μπορεί να κατευθύνεται προς εκείνους που τις ελέγχουν. Και όσο πιο δύσκολο είναι να αντικατασταθούν αυτές οι υποδομές, τόσο περισσότερο η αγορά παύει να λειτουργεί ως χώρος πραγματικής επιλογής και αρχίζει να λειτουργεί ως σύστημα παραχώρησης πρόσβασης.
Στον «Ακήρυχτο Πόλεμο για την AI» έγραψα ότι για να διαθέτει μια χώρα ουσιαστική ισχύ δεν χρειάζεται να παράγει τα πάντα, αλλά πρέπει να παράγει, να κατέχει ή να ελέγχει κάτι που οι άλλοι δυσκολεύονται να αντικαταστήσουν. Εκεί το ερώτημα αφορούσε κράτη και γεωπολιτική κυριαρχία. Εδώ αφορά κοινωνίες, επιχειρήσεις και ανθρώπους.
Τι θα κατέχει ο εργαζόμενος μέσα στη νέα παραγωγική αρχιτεκτονική; Θα συμμετέχει στην αξία που παράγουν τα συστήματα ή θα αγοράζει απλώς πρόσβαση σε αυτά; Θα αποτελεί συνεργάτη της τεχνολογίας ή μεταβλητό κόστος που πρέπει διαρκώς να μειώνεται;
Η αυτονομία της μηχανής γίνεται δύναμη του ιδιοκτήτη
Υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη παρεξήγηση γύρω από την αυτονομία της AI. Όταν λέμε ότι ένα σύστημα γίνεται αυτόνομο, δεν σημαίνει ότι παύει να έχει ιδιοκτήτη, σκοπό ή πλαίσιο λειτουργίας. Σημαίνει ότι μπορεί να επιδιώκει τον σκοπό που του ανατέθηκε και να ενεργεί με λιγότερες ενδιάμεσες ανθρώπινες εγκρίσεις.
Η λειτουργική αυτονομία ανήκει στο σύστημα. Η οικονομική και θεσμική ισχύς που προκύπτει από αυτήν ανήκει συνήθως σε εκείνον που ελέγχει το σύστημα.
Αυτός καθορίζει τους στόχους, τα δικαιώματα πρόσβασης, τα δεδομένα, τα όρια, την τιμολόγηση και τελικά τη διάθεση του αποτελέσματος. Μπορεί να αλλάξει τους όρους, να αποκλείσει έναν χρήστη, να διακόψει μια υπηρεσία ή να μεταφέρει μια ολόκληρη παραγωγική διαδικασία σε διαφορετικό μοντέλο.
Έχω ήδη εξετάσει τον κίνδυνο των αυτόνομων συστημάτων από την πλευρά της ασφάλειας, γράφοντας ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μια AI που παραβίασε τις δικλίδες της, αλλά εκείνη που κάποιος θα δημιουργήσει σκόπιμα χωρίς δικλίδες. Υπάρχει όμως και η οικονομική πλευρά: τι συμβαίνει όταν όλο και πιο αυτόνομες παραγωγικές δυνατότητες συγκεντρώνονται σε όλο και λιγότερους ιδιοκτήτες;
Τότε οι μηχανές αποκτούν λειτουργική αυτονομία, οι ιδιοκτήτες τους αποκτούν μεγαλύτερη οικονομική ισχύ και οι υπόλοιποι κινδυνεύουν να χάσουν μέρος της δικής τους αυτονομίας.
Όχι επειδή μια μηχανή αποφάσισε να κυριαρχήσει πάνω τους, αλλά επειδή η πρόσβαση στην εργασία, στο εισόδημα και τελικά στη δυνατότητα επιλογής εξαρτάται από συστήματα που ελέγχονται αλλού.
Το κοινωνικό κράτος είναι αναγκαίο — αλλά δεν αρκεί
Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται το κοινωνικό κράτος. Και καλώς εμφανίζεται.
Μια κοινωνία δεν μπορεί να ζητήσει από εκατομμύρια ανθρώπους να υποστούν μόνοι τους το κόστος μιας μετάβασης που αυξάνει τη συνολική παραγωγικότητα. Η επανεκπαίδευση, η εισοδηματική στήριξη, η πρόσβαση στην υγεία, η προστασία της κατοικίας και πιθανώς κάποια μορφή βασικού εισοδήματος μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικά εργαλεία αξιοπρέπειας και κοινωνικής συνοχής.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά παρουσιάζονται ως ολόκληρη η απάντηση.
Αν μια εταιρεία αντικαθιστά μεγάλο μέρος της ανθρώπινης εργασίας, κρατά το μεγαλύτερο μέρος της πρόσθετης αξίας και το κράτος αναλαμβάνει να εξασφαλίσει ένα ελάχιστο εισόδημα για όσους εκτοπίζονται, τότε δημιουργείται μια πολύ συγκεκριμένη αρχιτεκτονική:
- τα κέρδη της αυτοματοποίησης ιδιωτικοποιούνται,
- το κόστος της μετάβασης κοινωνικοποιείται,
- η φορολογική βάση της εργασίας περιορίζεται,
- η ανάγκη κρατικής στήριξης μεγαλώνει,
- και η οικονομική εξάρτηση μεταφέρεται από τον εργοδότη προς τον συνδυασμό κράτους και ιδιωτικής τεχνολογικής υποδομής.
Το επίδομα μπορεί να αντιμετωπίσει τη φτώχεια. Δεν απαντά όμως στο ερώτημα της ιδιοκτησίας.
Και το κοινωνικό κράτος μπορεί να απορροφά τις συνέπειες της ανισότητας, χωρίς να μεταβάλλει τον μηχανισμό που την παράγει.
Δεν πρόκειται για επιχείρημα εναντίον των επιδομάτων. Πρόκειται για επιχείρημα εναντίον μιας κοινωνίας που περιορίζει τη φιλοδοξία της στη διαχείριση των ηττημένων μιας κατά τα άλλα εξαιρετικά κερδοφόρας μετάβασης.
Επίδομα ή μέρισμα;
Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις της επόμενης περιόδου.
Ένα καθολικό βασικό εισόδημα μπορεί να αποτελεί βοήθημα προς ανθρώπους που δεν συμμετέχουν πλέον στην παραγωγή. Μπορεί όμως να αποτελεί και κοινωνικό μέρισμα: ένα δικαίωμα συμμετοχής σε πλούτο που παράγεται μέσα από συλλογικά δεδομένα, δημόσια χρηματοδοτημένη έρευνα, κρατικές υποδομές, εκπαιδευμένους από την κοινωνία ανθρώπους και αγορές που λειτουργούν χάρη σε δημόσιους θεσμούς.
Το ποσό μπορεί να είναι ακριβώς το ίδιο. Η πολιτική και ηθική του σημασία όμως είναι εντελώς διαφορετική.
Στην πρώτη περίπτωση, ο πολίτης είναι δικαιούχος βοήθειας. Στη δεύτερη, είναι συμμέτοχος στην παραγωγική αξία.
Στην πρώτη, το εισόδημα μπορεί να ανακληθεί ή να περιοριστεί ανάλογα με τις πολιτικές και δημοσιονομικές συνθήκες. Στη δεύτερη, αντιμετωπίζεται ως απόδοση ενός ευρύτερου κοινωνικού μεριδίου στη νέα παραγωγικότητα.
Δεν έχω έτοιμο το οικονομικό μοντέλο που θα μπορούσε να εφαρμόσει αυτή τη διάκριση. Και θα ήταν ανέντιμο να προσποιηθώ ότι ένα τόσο σύνθετο ζήτημα λύνεται με μία φορολογική πρόταση ή ένα σύνθημα. Ο Gates έχει δίκιο ότι χρειάζεται να επανεξετάσουμε τη φορολόγηση εργασίας και κεφαλαίου. Η φορολόγηση των AI tokens ή των robots μπορεί να αποτελέσει μέρος της συζήτησης, αλλά από μόνη της δεν απαντά στο ποιος διαθέτει μακροπρόθεσμα τα δικαιώματα πάνω στην παραγωγική υποδομή.
Η συζήτηση πρέπει να περιλαμβάνει επίσης την απόδοση στην κοινωνία μεριδίου από επενδύσεις που χρηματοδοτούνται δημόσια, τη διεύρυνση της ιδιοκτησίας, τη συμμετοχή των εργαζομένων στα κέρδη της παραγωγικότητας, την πραγματική φορολογική ισορροπία ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο αυτοματοποιημένο κεφάλαιο, καθώς και την αποτροπή εξαρτήσεων από ελάχιστες πλατφόρμες.
Δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε σήμερα στη λύση. Χρειάζεται όμως να αρχίσουμε να θέτουμε σωστά το πρόβλημα.
Οι δύο αριστοκρατίες της AI
Σε ένα άλλο άρθρο έγραψα για τη νέα αριστοκρατία της σκέψης. Εκεί υποστήριξα ότι η νέα ανισότητα δεν αφορά πρωτίστως τον πλούτο, αλλά την ικανότητα του ανθρώπου να σκέφτεται δομημένα, να κρίνει, να συνθέτει και να συνεργάζεται ουσιαστικά με την AI. Όταν η πληροφορία γίνεται άφθονη, η κρίση παραμένει σπάνια.
Εξακολουθώ να το πιστεύω. Βλέπω όμως τώρα ακόμη καθαρότερα ότι μπορεί να δημιουργηθεί παράλληλα και μια δεύτερη αριστοκρατία — πολύ πιο υλική.
Η πρώτη θα αποτελείται από εκείνους που μπορούν να σκέφτονται με την AI.
Η δεύτερη από εκείνους που θα κατέχουν την AI με την οποία σκέφτονται και εργάζονται όλοι οι υπόλοιποι.
Η γνωστική ικανότητα μπορεί να δώσει σε έναν άνθρωπο πλεονέκτημα. Η ιδιοκτησία της παραγωγικής νοημοσύνης μπορεί να δώσει σε έναν μικρό αριθμό οργανισμών τη δυνατότητα να ορίζουν τους όρους ολόκληρου του συστήματος.
Στο άρθρο «Η νοημοσύνη ως άλλοθι εξουσίας» είχα γράψει ότι όποιος έλεγχε τη νοημοσύνη διέθετε πάντοτε το πλεονέκτημα. Η μετάβαση από τη νοημοσύνη ως ικανότητα στη νοημοσύνη ως υποδομή δεν είναι απλώς τεχνική· είναι πολιτική.
Τώρα χρειάζεται να προσθέσουμε ότι είναι και βαθιά οικονομική.
Ποια πρόοδο θέλουμε;
Δεν πιστεύω ότι η απάντηση είναι να σταματήσουμε την AI. Πέρα από το ότι κάτι τέτοιο δύσκολα θα μπορούσε να εφαρμοστεί παγκοσμίως, θα στερούσε από την ανθρωπότητα τεράστιες δυνατότητες στην υγεία, στην επιστήμη, στην εκπαίδευση, στην ενέργεια, στην παραγωγή και σε πολλούς ακόμη τομείς.
Δεν πιστεύω επίσης ότι πρέπει να διατηρούμε κάθε θέση εργασίας τεχνητά, ανεξάρτητα από το αν είναι επικίνδυνη, εξαντλητική ή χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο. Η τεχνολογία μάς απελευθέρωσε πολλές φορές από εργασίες που κανείς δεν θα ήθελε να επιστρέψουν.
Πιστεύω όμως ότι πρέπει να σταματήσουμε να αξιολογούμε την πρόοδο μόνο από το πόσο περισσότερο μπορεί να παραχθεί με λιγότερους ανθρώπους. Χρειάζεται να εξετάζουμε ταυτόχρονα:
- ποιος κατέχει την παραγωγική υποδομή,
- πώς κατανέμεται η επιπλέον αξία,
- ποιος αναλαμβάνει το κόστος της μετάβασης,
- ποιος διατηρεί τη δυνατότητα επιλογής,
- και ποια θέση απομένει στον άνθρωπο πέρα από τον ρόλο του καταναλωτή και του δικαιούχου μιας παροχής.
Η εργασία δεν αποτελεί μόνο μηχανισμό διανομής εισοδήματος. Για πολλούς ανθρώπους είναι συμμετοχή, δημιουργία, κοινωνική σχέση, αίσθηση χρησιμότητας και αξιοπρέπεια. Η απάντηση επομένως δεν μπορεί να είναι απλώς «θα εργάζεστε λιγότερο και θα λαμβάνετε ένα ποσό». Πρέπει να περιλαμβάνει έναν νέο τρόπο συμμετοχής στην οικονομία και στην κοινωνία.
Το ζητούμενο δεν είναι να εμποδίσουμε τις μηχανές να παράγουν. Είναι να μη σχεδιάσουμε έναν κόσμο στον οποίο οι άνθρωποι θα έχουν πάψει να συμμετέχουν στην αξία που παράγεται.
Το ερώτημα που δεν μπορούμε να αναβάλουμε
Το πρόβλημα του μέλλοντος μπορεί να μην είναι ότι η AI δεν θα παράγει αρκετό πλούτο. Μπορεί να είναι ότι θα παράγει τεράστιο πλούτο για όσους την κατέχουν και επιδόματα για όσους αντικαθιστά.
Αυτό δεν είναι πρόβλεψη βεβαιότητας. Είναι ένα ενδεχόμενο αρκετά σοβαρό ώστε να μη δικαιούμαστε να το εξετάσουμε μόνο όταν θα έχει ήδη μετατραπεί σε πραγματικότητα.
Συνεχίζω να χτίζω τεχνολογία και θα συνεχίσω να χρησιμοποιώ την AI. Ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορώ να την αντιμετωπίσω επιφανειακά. Όταν γνωρίζεις από κοντά τι μπορεί να κάνει ένα σύστημα, οφείλεις να εξετάζεις όχι μόνο την απόδοσή του, αλλά και τον κόσμο που δημιουργείται γύρω του.
Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στην επιστροφή στο παρελθόν. Ούτε ανάμεσα στην ελεύθερη αγορά και σε ένα κράτος που θα επιδοτεί επ’ αόριστον όσους περισσεύουν.
Υπάρχει και ένα τρίτο ερώτημα: μπορούμε να επιτρέψουμε στην AI να δημιουργήσει πρωτοφανή αφθονία, χωρίς η ιδιοκτησία αυτής της αφθονίας να συγκεντρωθεί σε τόσο λίγους ώστε η πλειονότητα να χάσει όχι μόνο το εισόδημά της, αλλά και την οικονομική της αυτονομία;
Η AI θα ανήκει αναμφίβολα στο μέλλον.
Το πραγματικό ερώτημα είναι: σε ποιον θα ανήκει το μέλλον που θα δημιουργήσει;
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Stephen Bush, «Μια δοκιμή στον πραγματικό κόσμο για την εργασία στην εποχή της AI», Financial Times / News247, 2 Σεπτεμβρίου 2026.
- Bill Gates, “The choices we make about AI now are critical”, Gates Notes, 2026.
- International Labour Organization, “Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure”, 2025.
- Kristalina Georgieva, International Monetary Fund, “AI Will Transform the Global Economy. Let’s Make Sure It Benefits Humanity”, 2024.